آسیب شناسی و بررسی رفتاری دیسکس

بخش آسیب شناسی و رفتاری و کلیه عواملی که باعث استرس در ماهی دیسکس می شوند .ماهی دیسکس

یکی از عواملی که باعث ضعیف شدن سیستم دفاعی دیسکس میشه و در دراز مدت بسیار خطرناکه، استرس هست. که میتونه عوامل مختلفی داشته باشه از جمله:

1) تنهایی: دیسکس یک ماهی بسیار اجتماعیه که تفاوت سرحال بودنش داخل جمع -مخصوصا جمعی از همنوعان خودش- و در تنهایی واقعا زمین تا آسمونه. باید سعی بشه که دیسکس ها در گروههای حداقل شش تایی از هر دو جنس نر و ماده نگهداری بشن.

2) استفاده کم از تزئینات و گیاهان (چه طبیعی و چه مصنوعی): وقتی که دیسکس داخل یک آکواریوم خالی از گیاه و جاهایی برای قایم شدن قرار بگیره نتیجه چیزی جز این نیست: یک ماهی ترسو که به محض دیدن شما به گوشه های تانک فرار میکنه، به پهلو کف تانک میخوابه و با ترس فراوان به شما نگاه میکنه و شما برای کنترل کردن سلامتیش، عذا دادن بهش و کلا دیدن این ماهی زیبا با مشکلات جدی مواجه میشین. تانک دیسکس نباید شلوغ باشه تا ماهی فضای کافی برای شنای راحت داشته باشه. اما به این معنی هم نیست که تانک دیسکس فقط باید یه مکعب پر از آب باشه! باید این شلوغی رو چه به وسیله گیاهان مصنوعی و چه طبیعی به قسمت عقب تانک هدایت کرد و به وسیله کنده ها و یا تزئینات زیبا هم دو سه جا برای قایم شدن دیسکس فراهم کرد. حتما باید سعی بشه که دیسکس در جاهای مختلف تانک مخفیگاههای نزدیک و در دسترسی داشته باشه. چرا که با کاهش استرس از بابت اینکه سریع میتونه قایم بشه، بیشتر در معرض دید میمونه و حتی از مخفیگاهها فقط در مواقعی که دیگه واقعا احساس خطر کنه استفاده میکنه. مسئله دیگه وجود شن هست که اصلا برای تانک دیسکس توصیه نمیشه و اگه تانک جمعی یا با تعداد بالای دیسکس باشه این مسئله به مرور زمان برای دیسکس عادی میشه که خودشو در کف ببینه و دیگه ار این ناحیه استرسی بهش وارد نمیشه.

3) وجود ماهیهای پرخاشگر، بزرگتر یا ماهیهایی با حرکات سریع و ناگهانی: دیسکس ماهی بسیار صلح جو و آرومیه و حتما باید با ماهیهایی نگهداری بشه که همین ویژگیها رو داشته باشن. بهترین گزینه برای همزیستی با دیسکس، خود دیسکسه؛ اما خب نکته هایی هم هست که باید در نظر گرفته بشه که مهمترین اونها اینه که وجود ماهیهای دیگه در تانک این احساس رو به دیسکس یا جمع دیسکسها میده که تنها موجودات روی کره زمین نیستن! که این مسئله با سرک کشیدن اونها به همه نقاط تانک و دیدن و شنا بین انواع دیگه بسیار در کاهش استرسشون موثره. علاوه بر این دیسکس مخصوصا در مواقع غذا خوردن بسیار خجالتیه و با دیدن ماهیهای دیگه که به سمت غذا هجوم میبرن سر ذوق میاد. ماهیهای انتخابی تا حد امکان باید از نظر سایز از دیسکس کوچیکتر باشن، صلح جو باشن و البته شب کار نباشن.

4) نور زیاد: دیسکسها به نور کم و نزدیک به تاریک علاقه دارن. اما خب پس ما چی؟! ما که میخوایم از دیدن این ماهیان زیبا لذت ببریم با این علاقه دیسکس باید چیکار کنیم؟! بهترین راه استفاده از همون نور محیط برای روشنایی تانک دیسکسه. (نور محلی که تانک دیسکس در اونجا نگهداری میشه). اما دیسکس با وجود نور کنار میاد اما با خاموش و روشن شدن مداوم و ناگهانی اون نه، و بسیار آزار میبینه. بهتره که تانک دیسکس یک روشنایی مخصوص به خودش داشته باشه که میشه از پروژکتورهای کوچک رو آبی مخصوص آکواریوم که بالای تانک نصب میشه و نورش قابل تنظیمه استفاده کرد.

5) خود شما!: بله! کسی که از دیسکس نگهداری میکنه هم میتونه کاملا زمینه های استرس ماهی رو فراهم بیاره. هرگز نباید به تانک دیسکس ضربه زد. این برای شما یه ضربه است، برای دیسکس یه زلزله 8ریشتریه! نباید جلوی تانک دیسکس حرکات سریع و ناگهانی انجام داد. تانک دیسکس باید در محلی باشه که رفت و آمد نسبتا کمه. (گرچه ماهی با این مورد کنار میاد و به اصطلاح شرطی میشه، همونطور که می بینید در مغازه های فروش ماهیهای زینتی کنار اومده و اومدن و رفتن اون همه آدم براش اصلا مهم نیست.) تانک دیسکس رو نباید زیاد دستکاری کرد و مخصوصا از بردن دست داخل آب تا حد امکان خودداری کرد. البته اگه شما بتونید اعتماد ماهی رو جلب کنید کاملا باهاتون رفیق میشه و حتی مستقیما از دست شما غذا میخوره.
_________________

چیزی که در ابتدا ما رو متوجه وجود یک بیماری یا یک نقص یا مشکل در آکواریوم یا در ماهی دیسکس میکنه مشاهده برخی "علائم" هست. این علائم در دسته بندی های مختلفی فرار میگیره (علائم پوستی،خوردگی دم و باله و...) که در این پست به برخی "علائم رفتاری" دیسکس که در هنگام وجود داشتن یک مشکل به چشم میخوره اشاره میشه:

1) شنای غیر عادی: تشخیص اینکه شنای غیر عادی ماهی بدلیل بیماریه یا حالات عصبی کار چندان ساده ای نیست. مثلا به پهلو خوابیدن ماهی و head standing و موندن توی این حالت بصورت ماندگار صددرصد عامل عفونی داره و اگه ماندگار نباشه میتونه ناشی از استرس و عوامل کیفیتی آب باشه. از طرف دیگه شنای سریع و پنهان شدن در پشت تزئینات آکواریوم در حالت عادی و سلامتی ماهی هم به وقوع می پیونده. داشتن تجربه و کمی دقت میتونه به ما در تشخیص درست کمک کنه.

1-1) خوابیدن به پهلو، head standing: مشکلات کیفیتی آب، اثرات جانبی داروها، عفونت کیسه شنا، گرفتگی روده ها، مراحل پیش رفته بیماری عفونی

2-1) شنای سریع و ناگهانی: مشکلات کیفیتی آب، استرس، وجود یک ولتاژ الکتریکی در آکواریوم، انگلهای پوستی، انگلهای روده ای، اثرات جانبی داروها

3-1) شنا در سطح آب: مشکلات کیفیتی آب، کمبود اکسیژن، وجود انگلهای آبششی

نکته مهم: همونطور که در موارد بالا می بینید کیفیت بد آب میتونه ریشه بسیاری از مشکلات باشه پس همواره میزان PH، سختی آب و غلظت عناصر مضر موجود در آب (آمونیاک، نیتریت، نیترات و...) رو چک کنید. پیشگیری بهتر از درمانه!

توضیخ 1-1) انسداد روده ای همراه با باد کردن غذا میتونه کارکرد کیسه شنا رو تحت تأثیر قرار بده. این مشکل معمولا بدلیل غذا دهی بیش از حد و تغذیه با غذاهای خشک بوجود میاد که چون تازه در معرض آب و رطوبت قرار میگیرن در روده ماهی باد کرده و انسداد ایجاد میکنن. بهتره که قبل از ریختن غذای خشک در آب آکواریوم اونها رو بمدت حداقل یک دقیقه در یک ظرف جدا خیس و نرم کنیم. عفونتهای کیسه شنا خیلی معمول نیستن اما اتفاق می افتن و اغلب ریشه باکتریایی دارن.

توضیح 1-2) در صورت مشاهده شنای سریع و ناگهانی ماهی، قبل از انجام هرگونه اقدامات درمانی، مشکلات استرس برانگیز و وجود یک ولتاژ الکتریکی سرگردان در تانک رو که میتونه به علت عایق بندی ضعیف تجهیزات داخل تانک (تصفیه، بخاری و...) ایجاد شده باشه رو با یک تست کننده با حساسیت مناسب تعیین کنین و قبل از پیشامدهای ناگوار اون رو از بین ببرید. وجود انگلهای پوستی و انگلهای روده ای با وجود علائم دیگه ای همراهه که جز علائم رفتاری نیستن (مثل تیره شدن پوست و...). اگه مشکل بخاطر اثرات جانبی داروها باشه در طی چند روز و با انجام مراقبتهای لازم و معمول برطرف میشه.

توضیح 1-3) وجود اکسیژن زیاد، هم باعث طراوت ماهی میشه هم عملکرد فیلتر بیولوژیکی رو بهتر میکنه. انگلهای آبششی بسیار شایع هستند و درمان اونها هم بدلیل وجود تخم انگل در تانک بسیار مشکل. حتما قبل از ورود ماهی جدید به تانک اون رو قرنطینه کنید و با داروهای مربوط (سرا کاستاپور، سرا تریمازول، تترا کنتراسپات، تترا کنترا ایک و...) تمام بیماری رو از اون پاک کنید.

2) تنفس غیر عادی: تشخیص تنفس عادی از تنفس غیر عادی هم سخته و هم آسون. اما در کل تعداد تنفس یک بار در ثانیه برای دیسکس یک تنفس نرمال محسوب میشه. سخت از این لحاظ که مثلا تنفس سریع میتونه به عوامل مختلفی ربط داشته باشه و لزوما مربوط به یک بیماری نیست. دیسکسها در هنگام تعقیب و گریز، غذا خوردن، استرس و... سریع تنفس میکنن و این نباید بعنوان نشانه ای از وجود بیماری در نظر گرفته بشه. و از طرفی آسون از این لحاظ که مثلا اومدن دیسکس به سطح آب و بلعیدن هوا و یا کار کردن فقط یکی از آبششها و یا برجسته شدن بافت آبشش و بیرون زدن قسمتی از سرپوش آبشش همگی نشانه هایی از وجود مشکل در آکواریوم و یا در ماهیه که به دو دسته زیر تقسیم میشه:

2-1) عوامل غیر واگیر دار:

- کمبود اکسیژن: بدلیل حرکات ضعیف سطح آب، وجود مواد آلی (غذا، مدفوع ماهی و...)، مراحل اولیه بوجود آمدن باکتریها در تانک، تعداد بالای ماهی، عدم کارکرد صحیح پمپهای هوا.

- وجود آمونیاک: بدلیل نداشتن فیلتر بیولوژیک یا عملکرد ناکافی آن، وجود کلرامین در آب تعویضی.

- موارد دیگر: کاهش ناگهانی PH، وجود کلرین، وجود دارو در تانک.

2-2) عوامل واگیر دار:

- فلوک های آبششی: رایج ترین نوع، فلوک های آبششی تخم گذار هستن. بسیار سرسخت هستن و احتیاج به درمان طولانی مدت دارن.

- پروتوزوآ: بسیار رایج و خطرناک و اغلب با نشانه هایی مثل تیرگی پوست، نقاط سفید با تعداد و اندازه های مختلف، لکه های سفید، کاهش وزن.
_________________